Cửa chính mở vào trong hay mở ra ngoài: chọn theo gió, mưa và lối thoát

Các bài trước trong mục này nói chuyện cửa đối cái gì: đối cửa sau, đối cột điện, đối bếp, đối nhà vệ sinh. Bài này nói một chuyện nhỏ hơn mà ngày nào cũng chạm tay vào: cánh cửa chính quay vào trong hay quay ra ngoài. Chuyện nhỏ, nhưng sửa lại sau khi đã lắp khung thì tốn tiền và tốn cả cái bậc thềm.

Quan niệm quen thuộc nói cửa mở vào trong là “đón” vào nhà, mở ra ngoài là “đẩy” đi. Phần lớn nhà ở Việt Nam làm theo cách đó, và với nhà ở thì nó thường cũng là lựa chọn hợp lý. Nhưng lý do hợp lý nằm ở chỗ khác, và có những trường hợp mở ra ngoài mới đúng.

Thứ quyết định thật: cánh cửa quét qua chỗ nào

Một cánh cửa rộng chín tấc khi mở sẽ quét một phần tư vòng tròn bán kính chín tấc. Chỗ đó phải để trống. Trước khi bàn chuyện hướng mở, lấy thước đo hai phía:

• Phía trong: từ khung cửa vào tới món đồ gần nhất (kệ giày, tủ, bậc cầu thang, xe máy dựng trong nhà). Ít hơn bề rộng cánh thì mở vào sẽ va.
• Phía ngoài: từ khung cửa ra tới mép vỉa hè, mép bậc thềm, lối đi chung. Nhà phố sát vỉa hè mà mở cánh ra ngoài là chiếm chỗ người đi đường, và cánh cửa có thể đập vào người đang đi ngang.

Ở nhà phố, phía ngoài gần như luôn là đất chung hoặc vỉa hè. Đó mới là lý do chính khiến cửa chính nhà ở hay mở vào trong, chứ không cần tới chuyện đón hay đẩy.

Mưa hắt và nước tràn ngưỡng

Cửa mở vào trong thì gioăng và ngưỡng cửa phải tự chặn nước, vì áp lực gió đẩy nước vào khe. Cửa mở ra ngoài thì gió ép cánh vào khung, khe kín hơn, nước khó lọt hơn. Đó là lý do nhiều nước mưa gió lớn hay làm cửa ngoài mở ra.

Với nhà mình, câu hỏi cụ thể là: mưa tạt có vào tới cửa không? Có mái hiên đủ sâu thì gần như không khác biệt. Không có mái hiên, cửa nằm thẳng hướng gió mùa, sàn trong nhà ngang hoặc thấp hơn sân, thì cửa mở vào cần ngưỡng cao hơn và gioăng tốt hơn. Đừng trông vào một tấm thảm chặn chân cửa: thấm đẫm là nó thành miếng bọt biển nằm sát sàn gỗ.

Gió giật đóng sầm cửa

Nhà ống có cửa chính và cửa sau thông nhau rất hay bị gió đóng sầm cửa. Cửa mở ra ngoài mà không có móc giữ thì gặp cơn giật sẽ bị quật vào tường ngoài, bản lề rão dần, kính vỡ, có khi kẹp tay trẻ con. Cửa mở vào thì gió hay đóng cánh lại.

Cách xử không nằm ở chiều mở mà ở phụ kiện:

1. Chặn cửa hoặc móc giữ cánh ở góc mở tối đa.
2. Tay co thuỷ lực (tay đẩy hơi) cho cửa tự đóng chậm, không sập.
3. Chặn chân cửa có nam châm hoặc cao su đặt đúng chỗ cánh dừng, để cánh không đập vào tường hay vào kệ.

🔴 Lối thoát khi có cháy: cánh cửa không được thành vật cản

Phần quan trọng nhất của bài nằm ở đây. Khi có khói, người ta chạy về phía cửa, nhiều người dồn vào một lúc. Cửa mở vào trong nghĩa là người đứng đầu phải lùi lại để kéo cánh về phía mình, trong khi người phía sau đang đẩy tới. Với nhà ở vài người thì vẫn xoay xở được; với cửa hàng, quán, phòng trọ đông người thì đó là cái bẫy.

Quy chuẩn phòng cháy cho công trình công cộng vì thế yêu cầu cửa trên lối thoát nạn mở theo chiều thoát ra. Nhà ở riêng lẻ thường không bị bắt buộc như vậy, nhưng nhà ở kết hợp kinh doanh, nhà cho thuê trọ nhiều phòng thì nên hỏi người có chuyên môn về phòng cháy ở địa phương trước khi làm.

Với nhà ở bình thường, những thứ quan trọng hơn chiều mở là:

• Mở được từ bên trong không cần chìa. Khoá chìa hai mặt mà chìa treo chỗ khác là lỗi chết người trong đám cháy. Dùng khoá có núm vặn phía trong.
• Không khoá cửa xếp, cửa cuốn bên ngoài rồi ngủ mà không có lối thứ hai. Nhà ống nhiều tầng bị chặn cửa duy nhất là tình huống hay gặp trong các vụ cháy.
• Không để xe máy, bình ga, đồ dễ cháy chắn ngay sau cửa chính. Nhiều đám cháy nhà ống bắt đầu đúng từ chỗ dựng xe ở tầng trệt.

Khi nào mở ra ngoài là đúng

Có mấy trường hợp chiều mở ra ngoài hợp lý hơn hẳn:

• Cửa ra sân riêng, ban công, sân thượng không chạm lối đi chung và không gian trong nhà quá chật.
• Cửa nhà vệ sinh rất nhỏ: người ngã trong đó thường nằm chắn phía sau cánh, mở vào thì người ngoài không vào được để đỡ.
• Nhà mặt tiền thụt sâu, có hiên rộng, nằm thẳng hướng mưa tạt.
• Cửa hàng đông khách, nơi lối thoát đông người là chuyện phải tính.

Mở ra ngoài thì nhớ thêm: bản lề lộ ra ngoài có thể bị tháo chốt, nên chọn bản lề có chốt chống tháo hoặc chốt an toàn ở mép bản lề.

Cửa hai cánh, cửa lùa và cửa xếp

Không phải nhà nào cũng có một cánh cửa đơn. Mấy kiểu hay gặp:

• Hai cánh không đều (một cánh lớn một cánh nhỏ): cánh lớn dùng hằng ngày, cánh nhỏ chốt cố định, chỉ mở khi khiêng đồ. Chiều mở theo cánh lớn.
• Cửa lùa: không quét vòng tròn nên giải được chuyện chật, nhưng ray dưới là chỗ đọng nước và rác; ray treo trên thì kín đáo hơn nhưng kém kín gió.
• Cửa xếp, cửa cuốn ngoài + cửa kính trong: rất phổ biến ở nhà phố. Hai lớp cửa thì nhớ lớp nào là lớp thoát: ban đêm có người trong nhà thì lớp ngoài nên có cách mở từ trong.

Chuyện “mở vào đón lộc” nên hiểu thế nào

Câu nói đó có gốc ở hình ảnh: cánh cửa mở vào như vòng tay đón người vào nhà, khách bước qua ngưỡng là đã ở trong. Nhiều nhà giữ nếp này và không có lý do gì phải bỏ, vì với nhà ở nó trùng với lựa chọn thực tế. Điều không nên là dùng câu đó để bác một chiều mở mà an toàn đòi hỏi, hoặc tháo một cánh cửa đang ổn để lắp ngược lại vì nghe ai đó nói “mở ra là mất lộc”.

Nếu đang có cửa mở ra ngoài mà trong nhà có người lo lắng, có cách nhẹ hơn tháo lắp: giữ cửa, đặt một tấm thảm đẹp ngay trong ngưỡng, làm lối vào sáng và gọn. Cảm giác “được đón” đến từ khoảng một hai mét đầu tiên bước vào, không đến từ chiều quay của bản lề.

Đổi chiều mở cửa: tốn những gì

Ai tính đổi thì nên biết trước khối lượng việc:

1. Cửa gỗ, cửa nhôm thường phải đổi bên vát khung hoặc thay khung, vì gờ chặn cánh nằm ở một phía.
2. Khoá và tay nắm phải đổi theo chiều (khoá trái, khoá phải).
3. Ngưỡng cửa, gioăng phải làm lại theo phía chịu nước.
4. Kiểm lại chỗ cánh quét: có va đèn, công tắc, ổ điện, bậc thềm không.

Với cửa đang dùng tốt, chi phí này thường không xứng, trừ khi lý do là an toàn hoặc mưa hắt thật sự.

Nói gọn lại

Chiều mở cửa chính nên chọn theo ba câu hỏi: cánh quét có vướng gì không, mưa gió có ép nước vào khe không, và khi có khói thì người trong nhà có ra được ngay không. Với nhà ở, đáp án thường là mở vào trong, trùng với nếp “mở vào đón lộc”. Với chỗ đông người, đáp án thường ngược lại. Khi nếp và an toàn đá nhau, an toàn đi trước.